Uçak motorları vitesli bir sisteme sahip olmadıkları için uçaklarda geri vites bulunmamaktadır. Ancak uçakların “Reserve Thrust” özelliği ile geri gitmeleri mümkündür bu özellik aslında iniş sırasında bir frenleme sistemidir. Frenleme yerine geri gitme özelliğine ise “Push Back” denir. Bu olay itiş yönünün tersine bir hareketle meydana gelir.
Şekil 1. Türk Havayolları’na Ait Bir Yolcu Uçağı
Peki nedir Push Back ve Reverse Thrust?
Push Back:
Seyahatini gerçekleştirecek uçak, yolcuları ile ya körükte ya da açık park yerinde buluşur. Körükten uçağa bindiğinizde ve yolcu alma işlemi bitirilip uçak kapısını kapattığında ramp görevlisi dediğimiz operasyon elamanı ile kaptan bir kulaklık ve kablo ile birbirleriyle iletişim kurarken towbar denen bir demir çubuk uçağın burun iniş takımına bağlanır ya da Push Back Car denen araç uçağın burun iniş takımına girerek yukarı kaldırır. Bu sayede uçak geri itiş için hazır duruma getirilmiş olur.
Uçağın aprondaki seyrine taksi denir. Uçak, park pozisyonundan taksiye kadar bu Push Back Car aracı ile geri itilir ve bu işleme Push Back denir. Geri itme işlemi başlamasından itibaren harekatçının emniyet tedbirlerini alması ve talimatı ile motorlar apronda çalıştırılır.
Şekil 2. Push Back Car ile Kontrol Edilen Uçak
Reverse Thrust:
Push back car olmadan uçağın geri gitmesi ekstra güç ile mümkündür. Buna reverse thrust denir. Uçağın bu fazla güce ulaşması çok yakıt harcaması ve bakım giderleri yanında oluşan gürültü ve çevre kirliliğine de sebep olur. Gürültünün çok yüksek seviyede olacağı ve motorda ters hava akımı oluşması halinde önemli güvenlik sorunu da oluşabilir. Örneğin uçağın etrafındaki bir cisim oluşan hava akımı nedeniyle uçup terminale ve/veya apronda görevli çalışanlara zarar verebilir ya da cihaza zarar verebilir. İşte tüm bu sebepler nedeniyle özellikle jet motorlu uçakların kendi güçleriyle geri gitmeleri yerde yasaklanmıştır. Çünkü havacılıkta en önemli konu emniyettir.
Reverse Thrust, uçakların sadece iniş sırasında kullandığı bir frenleme tekniğidir. Bu uçakların inişte kullandığı ve uçakta bulunan üç frenleme sisteminden biridir. Reverse Thrust’da motor kapakları geriye doğru kapatılarak gücün öne doğru gitmesi sağlanır. Bu da uçağın yavaşlatılmasını sağlar. İniş sırasında motordan gelen yüksek sesin sebebi de budur. Bu fren tekniğine Power Back adı verilir. Power back özelliği itiş yönünün tam tersine bir hareket meydana getirir.
Şekil 3. Uçak Motoru Thrust Reverse Görseli
Fakat eğer iniş performansı reverse thrust kullanmadan pist mesafesinde durmaya yetiyorsa yakıt tasarrufu açısından veya inilen meydanın ses tahdidi varsa kullanılmaması tavsiye edilir. Havayolu şirketleri yakıt tasarrufu için reverse thrust kullanıp kullanmadığını takip ediyor ve aylık raporlar halinde kaptanlara gönderiyor.
Tüm gelişmiş jet motoru ve teknolojileri yapan makine ve uçak mühendisleri elbette uçağa geri itme sistemini eklemeyi unutmadılar. Uçakların itme gücünü sağlayan jet motorlarının itiş mekanizmasını geriye doğru tasarlayarak maksimum geri itiş gücüyle uçakların indikten sonra durma mesafelerini kısaltmasını sağlamışlardır.
Abdulkadir ÇELİK 